Sabah gözümüzü açar açmaz ilk yaptığımız hareket çoğunlukla telefonumuza uzanmak oluyor. Henüz afyonumuz patlamadan, yatağın içindeyken "X kişisi bugün ne yemiş?", "Y kişisi hangi kremi önermiş?", "Z kişisi nereye tatile gitmiş?" diye bakarken buluyoruz kendimizi.

Peki, bu masum görünen kaydırma (scrolling) hareketleri, aslında hayatımızın direksiyonunu başkalarına teslim ettiğimizin bir kanıtı mı?

​Bugün geldiğimiz noktada sormamız gereken kritik soru şu: Hayatımızı gerçekten kendi kararlarımızla mı şekillendiriyoruz, yoksa sosyal medya fenomenleri tarafından kibarca yönetiliyor muyuz?

​Algoritmik fısıltılar ve "Tavsiye" illüzyonu:

​Eski nesil reklamlar televizyonda veya billboardlarda karşımıza çıkar, bize doğrudan bir şey satmaya çalışırdı. Oysa sosyal medya fenomenlerinin yöntemi çok daha rafine. Onlar bize bir ürün satmıyor; bir yaşam tarzı, bir mutluluk vaadi ve en önemlisi bir samimiyet pazarlıyor.

​Yatak odasından pijama ile yayın yapan, kahve döküldüğünde bizim gibi hayıflanan birinin samimiyetine inanmaya daha eğilimliyiz. İşte bu "bizden biri" imajı, savunma mekanizmalarımızı düşürüyor. Bir arkadaş tavsiyesi gibi sunulan "Link kaydır" yönlendirmeleri, aslında arkasında devasa bir pazarlama bütçesi barındıran ticari hamleler. Bizler özgür irademizle o kremi, o kahve makinesini veya o kıyafeti seçtiğimizi sanırken; aslında çoktan bir pazarlama hunisinin (funnel) içine çekilmiş oluyoruz.

Sadece tüketimi değil, algıyı da yönetiyorlar;

​Mesele sadece ne satın aldığımızla sınırlı değil. Fenomenler artık düşünce biçimlerimizi, estetik algımızı ve hatta ilişkilerden beklentilerimizi de yönetiyor.

Beden ve güzellik algısı:

Filtrelerle pürüzsüzleştirilmiş tenler, spor salonlarından paylaşılan "kusursuz" vücutlar, normal insan bedenine karşı bir yabancılaşma yaratıyor. Aynaya baktığımızda gördüğümüz "kusurlar", aslında fenomenlerin ekranlarından bize dikte edilen gerçek dışı standartların bir sonucu.

"Mükemmel hayat" baskısı:

Sürekli seyahat eden, her sabah organik kahvaltılar yapan, hiç tartışmayan çiftler izlemek, kendi sıradan ama sağlıklı hayatlarımızı "yetersiz" görmemize neden oluyor. Bu da kronik bir tatminsizlik hissini beraberinde getiriyor.

Fikir ve değer yargıları:

Toplumsal bir olayda, politik bir krizde veya basit bir tartışmada hangi tarafta durmamız gerektiği bile fenomenlerin attığı tweetler veya çektiği videolarla şekillenebiliyor. Kendi süzgecimizden geçirmeden, takip ettiğimiz kişinin doğrusunu kendi doğrumuz kabul edebiliyoruz.

Direksiyonda kim var?

​Peki, bu durumun tek suçlusu fenomenler mi? Elbette hayır. Onlar, sosyal medyanın sunduğu alanı ve insan psikolojisinin "onaylanma", "bir gruba ait olma" ve "gündemi kaçırma korkusu" gibi zayıflıklarını doğru analiz eden aktörler.

​Asıl problem, bizim dijital okuryazarlık seviyemiz ve farkındalığımızla ilgili. Eğer bir ekranın karşısında pasif birer izleyiciye dönüşürsek, hayatımızın yönetimini o ekranın arkasındaki kişilere ve onları besleyen algoritmalara kaptırmamız kaçınılmazdır.

Dijital ipleri elimize almak:

​Hayatımızı sosyal medya fenomenleri tamamen yönetmiyor belki ama üzerimizde muazzam bir yönlendirme güçleri olduğu yadsınamaz bir gerçek. Onlar modern dünyanın dijital pusulaları haline geldi; ancak bu pusulanın her zaman doğru yönü gösterdiğini söylemek imkansız.

​Bu dijital kuşatmadan kurtulmanın yolu sosyal medyayı tamamen kapatmak değil, bilinçli bir tüketici ve izleyici olmaktan geçiyor. Bir ürünü alırken, bir fikri savunurken veya bir yaşam tarzına özenirken kendimize şu soruyu sormalıyız: "Bunu gerçekten ben mi istiyorum, yoksa bana istemem gerektiği mi söylendi?"

​Bu soruyu sormaya başladığımız an, hayatımızın direksiyonunu fenomenlerin elinden alıp yeniden kendi ellerimize kilitlemiş oluruz.