Her 5 yetişkinden 1'i tütün ürünü kullanmakta
Dünya Sağlık Örgütü'nün paylaştığı verilere göre, dünya genelinde 1,2 milyar kişi; vücuttaki hemen hemen tüm organlara hasar vererek kanser, kalp rahatsızlıkları, felç, akciğer hastalıkları, doğurganlık kaybı, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve erken ölümlere yol açan tütün ürünlerini kullanıyor. Tütün kullanımı; kalp ve damar hastalıkları, solunum yolları sorunları, 20'den fazla kanser türü ve yaşam kalitesini düşüren pek çok hastalık için kritik bir risk faktörü teşkil ediyor.
Covid-19 pandemisinin en etkili olduğu yıllardaki küresel can kayıplarıyla benzer ölçekteki tütün kaynaklı ölümler her yıl düzenli şekilde devam etse de "tütün salgını", toplumlar tarafından Covid-19 düzeyinde bir tehdit olarak görülmüyor.
Küresel çapta karşılaşılan en ciddi halk sağlığı krizlerinden biri olan "tütün salgını" sebebiyle, ölümlerin yanı sıra milyonlarca insanda sakatlıklar, yaşam standartlarında gerileme ve kronik sağlık problemleri gözlemleniyor. Dünya genelinde en yaygın tüketilen sigaranın yanı sıra nargile, puro, ısıtılmış tütün ürünleri, pipo ve dumansız tütün ürünleri de yaygın olarak kullanılıyor ancak bunların hiçbirinin güvenli bir kullanım yolu bulunmuyor.
Her yıl 7 milyondan fazla kişi ölüyor
Dünya Sağlık Örgütü'nün en güncel raporlarına göre, her sene 7 milyondan fazla insan, doğrudan tütün kullanımına bağlı nedenlerle yaşamını yitiriyor. Üzücü olan nokta, bu ölümlerin 1,3 milyondan fazlasının hiç sigara kullanmadığı halde pasif içiciliğe maruz kalan kişiler olmasıdır. Dünyadaki 1,2 milyar tütün kullanıcısının yaklaşık yüzde 80'i, düşük ve orta gelirli ülkelerde ikamet ediyor. Tütüne bağlı hastalık ve ölüm oranları en ağır şekilde bu bölgelerde hissediliyor. Tütün bağımlılığı nedeniyle aile bütçelerinin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlar yerine tütün ürünlerine ayrılması, yoksulluğu daha da derinleştiriyor. Sigara kullanımının küresel ekonomiye yıllık maliyetinin 1,4 trilyon Amerikan dolarını geçtiği öngörülüyor. Dünya Sağlık Örgütü verileri, bu maliyetin sağlık giderleri, iş gücü kayıpları ve erken ölümlerden kaynaklanan üretkenlik düşüşlerini kapsadığını belirtiyor.
Sigara tüketiminde liderlik Çin'de
Tütünün en yaygın formu olan sigara tüketiminde ilk sıradaki yer Çin'in. Dünya genelinde yıllık yaklaşık 5 trilyon sigara tüketilirken, bu miktarın neredeyse yarısı sadece Çin'de içiliyor. Kişi başına düşen tüketim miktarında ise Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleri uzun süredir listenin üst sıralarında yer alıyor. Küresel sigara tüketiminin yaklaşık yarısının gerçekleştiği Çin'de her yıl 2,4 trilyon sigara satılıyor. Ülkede 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı mevcut. New York Times'ın haberine göre, 2003 ile 2023 yılları arasında dünyanın geri kalanında sigara kullanımı yüzde 26 azalırken, aynı zaman diliminde Çin'de sigara tüketimi yüzde 39 oranında artış göstermiş durumda.
Endonezya, ikinci sırada
Tütün kullanımının bir salgın boyutuna ulaştığı Endonezya, listenin ikinci sırasında bulunuyor. Mevcut uluslararası raporlar, Endonezya'nın Çin'den sonra dünyanın en büyük ikinci sigara tüketicisi olduğunu ortaya koyuyor. Dünya Sağlık Örgütü ve Endonezya Sağlık Bakanlığı'nın 2024 tarihli verilerine göre, ülkede yetişkinlerin yüzde 34,5'i tütün kullanıyor. Bu rakam 70,2 milyon kişiye denk geliyor. Özellikle gençlerin tütün sektörünün hedefinde olduğu dünyanın en kalabalık Müslüman ülkesinde, elektronik sigara kullanımının son 10 yılda 10 kat artması dikkat çekici bir veri olarak öne çıkıyor. Çeşitli raporlara göre listede Çin ve Endonezya'yı Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya takip ediyor. Daha alt sıralarda yer alsa da Türkiye de dünyada en fazla sigara tüketilen ülkeler arasında bulunuyor. Türkiye'de 20 milyonun üzerinde sigara tüketicisi mevcut. Balkanlar'da yoğun sigara içenler için kullanılan "Türk gibi sigara içiyor" tabiri artık eskisi kadar yaygın olmasa da Türkiye, halen Avrupa'nın yüksek sigara kullanım oranına sahip ülkeleri arasında gösterilmeye devam ediyor.
Sigara içme oranında Balkanlar öne çıkıyor
Toplam sigara tüketiminde nüfusu kalabalık ülkeler ön planda olsa da nüfusa oranla sigara içme miktarında özellikle Balkan ülkeleri göze çarpıyor. Tütün kullanımı, sigara tüketimi ve ilgili verileri ülke bazlı sunan küresel platform Tobacco Atlas'a göre Sırbistan, yüzde 30,8 ile yetişkin sigara içme oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri. Sırbistan'ı yüzde 28,7 ile Endonezya ve yüzde 26,1 ile Bulgaristan izliyor. Tobacco Atlas'ın listesinde ayrıca Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün değerlendirmelerine göre ise Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan, tütün kullanımının Avrupa'da en yoğun olduğu ülkeler arasında bulunuyor.
Dünyada tütün kullanımı azalıyor
Öte yandan, bazı ülkelerdeki artış trendine rağmen dünya genelinde tütün kullanımı düşüş eğilimi sergiliyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2025 raporuna göre 2000 yılında 1,38 milyar olan kullanıcı sayısı, 2024 yılı itibarıyla 1,2 milyar seviyesine gerilemiş durumda. Bununla birlikte Dünya Sağlık Örgütü, elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinin gençler arasında yeni bağımlılık dalgaları yarattığı konusunda uyarılarda bulunuyor.
Web.tv
