Öfke Sorunu Yaşayan Çocuklarla İletişim

2 yaş itibariyle çocukların öfkelerini net bir şekilde görmeye başlarız 2 yaş sendromu ile birlikte güçlenen öfkeyle nasıl başaçıkabiliriz ?

Çocuğumuza nasıl yaklaşmalıyız?

Öfke, önüne geçemediğimiz çoğu zaman kontrol edilemeyen kontrol edemediğimiz zamanlarda çevremize ve kendimize zarar verdiğimiz duygu durumudur. Öfkenin çeşitli sebepleri olmakla beraber genellikle ikili ilişkilerden, anlaşılmamaktan, istediğimizin olmamasından gibi sorunlarla ortaya çıkabilir.

Çocuklarımızaki öfkeyi anlayabilmek için cevaplamamız gereken birkaç sorumuz var bunlardan ilki;

Çocuğumuzun neden öfkelendiğini biliyor muyuz?

Çoğu aile çocuğunun öfkesinin asıl sebebini net bir şekilde ifade edemez. Anlamak için neler yapabiliriz ve çocuğumuzun öfkesini anlamak ne işe yarar?

Çocuğumuz birçok sebepten öfkelenebilir bu sebeple ilk aşama çocuğumuzun neden öfkelendiğini fark etmek olmalı. O esnada değişen bir şey oldu mu? İstemediği bir şey mi yapıldı? Size ihtiyacı var ve size ulaşamadı mı? O gün içerisinde okulda veya evde istemediği bir durum oldu mu? Peki neden öfkesinin sebebini fark etmeliyiz? Biz yetişkinleri de en çok öfkelendiren durumlardan biri anlaşılmamaktır. Anlaşıldığımızı hissettiğimizde öfkemiz kendiliğinden sönebilir veya öfkesini anladığımızda çözebileceğimiz bir durumsa bu duruma müdahale edebiliriz.

Çocuğumuzun neden öfkelendiğini anladıktan sonra sıra ikinci sorumuza geliyor. Çocuğumuz öfkelendiğinde ne yapıyor, öfkesini nasıl ifade ediyor?

Çocuğumuz öfkelendiğinde ne yapıyor konusu en önemli basamaklardan biri öfkelendiğinde ne yaptığıdır. Çocuklar öfkelerini kontrol edemediklerinde bağırmak, etrafa vurmak, eşyaları fırlatmak, çevresindekilere zarar vermek ve kendine zarar vermek olabilir.

Peki çocuklar neden öfkelendiğinde bu davranışlara ihtiyaç duyarlar?

Bu davranışlar öğrenilmiş (çevreden görerek), pekiştirilmiş (bu davranışı yaptığında bir şey elde ederek) veya öfkesini regüle edememekten yani öfkesiyle başa çıkamamaktan gelişir.

Çocuğumuzun öfkesinin sürekli kontrolsüz olmasının ana sebeplerinden birinin sorusuna geliyoruz; çocuğumuz öfkelendiğinde biz ne yapıyoruz?

Çocuğumuz öfkelendiğinde biz ne yapıyoruz çocuğumuzun öfke davranışının sıklığını belirleyen ve davranışa müdahale edebildiğimiz aşamadır. Çocuğumuz öfkelendiğinde aynı öfkeyle karşılık vermek. Çocuğumuz öfkelendiğinde onu ve duygusunu görmezden gelmek. Çocuğumuz öfkelendiğinde onu cezalandırmak. Peki ne yapmalıyız?

Çocuğumuza yanında olduğumuzu, öfkesini kabul ettiğimizi ve bunu nasıl çözebileceğimiz konusunda onunla konuşmak. Öfkeninde diğer duygular kadar doğal olduğunu kabul etmeliyiz. Mutlu olduğumuzda gülümsemek, üzüldüğümüzde ağlamak ve öfkelendiğimizde verdiğimiz tepkiler de bir o kadar doğal. Çocuğumuza öfkelendiğinde vereceği sağlıklı tepkileri öğreterek ilk adımı atabiliriz. Örneğin öfkelendiğinde vurma davranışı gösteren bir çocuğa yastık yumruklama öğretilmesi gibi. Öfkesini sağlıklı noktaya yönlendirmek.

Öfke konusunu konuşurken ailelerin en çok merak ettiği sorulardan biri olan çocuğum öfke patlaması yaşarken ne yapmalıyım?

Bir çocuk savaş, kaç ya da donma modundayken, vücudu dinlenme modunda olduğu kadar bilgiyi işleyemez. Bu öğretilebilir bir an değil ve bu noktada ders alamazlar.

Amacımız onları bu zorlu andan geçirmek. Minimum düzeyde konuşmaya devam etmek en iyisidir. Konuşurken nötr, sakin ve sessiz bir ses tonu kullandığınızdan emin olun. Kısa tutun ve aynı cümleyi tekrarlayın. Bilgileri ve sözcükleri genellikle yaptıkları gibi işlemedikleri için bunu tekrarlamak faydalıdır. Tekrarlama, söylediklerinizi duyma olasılıklarını artırır.

"Senin için buradayım." "Seni seviyorum."

"Öfkelendiğini anlıyorum ve yanındayım."

"Sana yardım etmek istiyorum."

"Hazır olduğunda bana haber ver."

Çocuğumuz öfkeli olduğu anda bu şekilde müdahale ediyoruz ancak çocuğumuz genel anlamda stresli ve her şeye öfkeleniyor ona ne yapabiliriz?

Çocuğumuzun bu öfkesini sağlıklı yollarla regüle edebilmesi için birkaç öneri;

Kağıt karalama ve onu parçalama 

Baloncukları patlatmak (paketleme baloncukları, pop it oyuncakları)             

Oyun hamuruyla oynama,ezme,parçalama             

Kendisine sıkı sıkı sarılmak             

Duygularını paylaşabileceği birine mektup yazmak             

Trambolinde zıplamak             

Sinirlendiren duyguları ve olayı yaz, yırt ve at             

Stres topu            

Güvendiğimiz biriyle öfkemizi konuşmak             

Gevşeme egzersizi

Çocukların her şeyi bizleri gözlemleyerek öğrendiğini düşünürsek eğer öfkeye verdiğimiz tepkileri de kaydettim taklit ediyor olabilirler. Öfkeyle ilgili sormamız gereken sorulardan en önemlilerinden biri de çocuğumuzun çevresindeki insanlar öfkelendiğinde nasıl davranıyor?

Çocuklar davranışlarının çoğunu taklit ederek öğrenirler bu sebeple duygusal verdiğimiz tepkiler çok önemlidir. Etrafında biri sinirlendiğinde bağırıyor eşyaları fırlatıyorsa çocuğun bunu öğrenmesi çok zor olmayacaktır. Anne ve baba olarak bu şekilde tepki vermiyor olmanız öğrenemeyeceği anlamına gelmiyor okul en güzel öğrenme araçlarından biridir olumlu ve olumsuz şeyleri de öğrenebilirler. Sınıftaki arkadaşları istemediği bir durumda arkadaşına vurmayı seçiyor ve başarılı oluyor istediğini elde ediyorsa evde aynı durumu kardeşinde denemesi çok gecikmeyecektir.

Son olarak ve bizim için önemli sorulardan birisi çocuğumuz her ortamda mı öfkesini bu şekilde yansıtıyor, olması gerektiğinden farklı tepkiler veriyor?

Çocuğunuzun tek bir ortamda abartı tepki vermesi onu sorun yaratan bir çocuk yapmaz. Çocuğumuzun tepkisi anneye, babaya, kardeşe, büyükanneye veya akrabalara olabilir. Ortamı takip etmek neye sinirlendiğini fark etmek bu sebeple çok önemli. "babasına hiç böyle değil hep bana yapıyor" diyorsanız eğer çocuğunuzun sinyallerine biraz kulak vermeli ve gerekirse bir uzmandan yardım almanız gerekebilir. .Sadece okulda sorun çıkaran bir çocuğunuz varsa yüksek ihtimalle okulda arkadaş veya öğretmen problemi yaşıyor olabilir. Bu sebeple çocuğunuza kızmadan onu suçlu bulmadan önce ortamları iyi değerlendirmek çok önemli.

PSİKOLOG NEYRAN DEĞİRMENCİ

pskneyrandegirmenci@gmail.com

@pskneyrandegirmenci